Wat vind je belangrijk in de liefde? (2011, Psychologie Magazine)

Dit artikel is eerder verschenen in Psychologie Magazine. Veel delen met je liefste, maar ook veel ruimte hebben voor jezelf. Die twee verlangens kunnen makkelijk botsen en dat maakt de liefde soms knap ingewikkeld. Als je helder voor ogen krijgt wat je wensen zijn, zegt psychologe Saskia de Bel, maak je de weg vrij voor een diepere verbintenis.

Zijn charmeoffensief herinner ik me als de dag van gisteren.

Hij stalde de verse vis en groenten tevreden uit op het aanrecht. Bond een schort voor. Sloofde zich vreselijk uit om het door hem uitgeknipte recept nauwgezet uit te voeren. Toen de keuken zich had gevuld met hemelse geuren, zette hij me aan tafel met een glas wijn en keek me trots aan met zijn prachtige staalblauwe ogen. Hoezo, mannen niet verzorgend? In onze begintijd voerde hij nog wel meer van die bedwelmende acties uit. Bovendien huldigde hij het motto ‘Elke vent strijkt zijn eigen hemd’. Het sprak dus voor zichzelf dat we de zorg voor ons huis en kroost zouden delen. Dacht ik. Op mijn vraag hoe we het na de komst van ons eerste kind allemaal zouden gaan doen, antwoordde hij geruststellend dat hij natúúrlijk een betrokken vader zou zijn en dat we het samen zouden doen.

Hadden we daar nou maar uitvoeriger over gepraat. Over zijn waarden en idealen als vader. Over hoe hij dat praktisch voor zich zag. En wat mijn verwachtingen waren en wat ik me voorstelde bij betrokken ouderschap.

Maar dat deden we niet. We dachten dat het wel zou loslopen. De werkelijkheid van alledag pakte echter anders uit. Hij liep apetrots rond met zoonlief in een draagzak, en wat vond ik dat vertederend. Maar dat was het ook wel zo ongeveer. Zo donderde ik met een smak van mijn roze wolk en besefte dat zijn betrokkenheid een andere was dan de mijne.

Als je in een relatie stapt, heb je allerlei verwachtingen. In de mist van verliefdheid vormen we de ander in ons hoofd naar onze verwachtingen en wensen. We vullen in een mum van tijd een heel beeld van de ander in. Daarom hebben we in het begin vaak de indruk dat we perfect bij elkaar passen.

Maar na de eerste verliefdheid stuit je onvermijdelijk op de verschillen. Verschillen in wat beiden verwachten in een relatie te moeten geven en te zullen krijgen. Verschillen in hoe je met een partner wilt samenleven. Verschillen in hoe je dingen beleeft en wat je belangrijk vindt.

Autonomie en verbondenheid

Weten wat je wilt is essentieel voor een vervullende liefdesrelatie, besef ik inmiddels maar al te goed. Als je beter weet wie je bent en wat je wilt, maak je betere keuzes, je stelt makkelijker prioriteiten en ja, je kunt duidelijker aangeven hoe jij de dingen voelt en wilt in je relatie. Autonomie is dan ook niet voor niets een van de basiscondities in het volwassen leven. Mensen die autonoom zijn, kunnen zich in relaties beter verplaat

Zo gebruik je de relatiewaardenkaartjes

De relatiewaardenkaartjes op de pagina hiernaast helpen om helder voor ogen te krijgen wat u belangrijk vindt in de liefde en wat niet. Gebruik ze om uw relatie eens met een andere blik te bekijken – in uw eentje of samen met uw partner – of, als u single bent, om vast te stellen wat u verwacht van een toekomstige liefde.

  1. Maak de kaartjes voorzichtig los en spreid ze uit op tafel. Leg de vijf selectiekaartjes in een horizontale rij bovenaan: van links 'Altijd belangrijk' tot rechts 'Nooit belangrijk'.
  2. Bekijk nu alle relatiewaarden een voor een, en leg ze bij een van de vijf categorieën zodat er vijf kolommen ontstaan. Leg de kaartjes zó dat u ze allemaal in één oogopslag kunt zien. Ga op uw eerste gevoel af. Belangrijk is dat u bij het selecteren bedenkt of u deze waarde in het algemeen belangrijk vindt, dus niet of u deze waarde op dit moment werkelijk in uw relatie ervaart. Leg in de kolom 'Altijd belankrijk' niet meer dan 7 kaartjes.
  3. Alle kaartjes ondergebracht? Rangschik dan per kolom de kaartjes op volgorde van belangrijkheid: het belangrijkste bovenaan, daaronder het op een na belangrijkste, enzovoort. Kijk nog eens goed naar het totaaloverzicht en pas het eventueel aan.
  4. Het rijtje kaartjes onder ‘Altijd belangrijk’ is vanzelfsprekend het belangrijkste: u hebt nu zwart op wit wat uw kernwaarden zijn in de liefde. Met deze kennis kunt u op de volgende pagina de relatiecheck doen.

Zo doe je de relatiecheck

Kaartjes gelegd? Dan hebt u vastgesteld aan welke waarden u het meeste belang hecht in de liefde: ze staan op de kaartjes in het rijtje ‘Altijd belangrijk’. Maar komen ze wel tot hun recht in uw relatie? Dat kunt u vaststellen met deze relatiecheck.

Geef hieronder aan in welke mate u deze kernwaarden op dit moment in uw relatie ervaart. Een voorbeeld: bij ‘Heel belangrijk’ hebt u ‘Praten over wat je bezighoudt’ bovenaan gelegd. Vraag u af hoe u deze waarde nu, op dit moment, in uw relatie ervaart. Veel? Omcirkel dan ++. Te weinig? Omcirkel dan -. Bent u klaar, dan ziet u in één oogopslag hoe u op dit moment uw relatie waardeert, of welke waarden u zoekt in een nieuwe relatie. Als u wilt, kunt u volstaan met het rijtje ‘Altijd belangrijk’. Maar het kan ook heel inzichtelijk zijn om zo’n overzicht te maken voor de vier andere categorieën.U kunt ook aan uw partner vragen de kaartjes uit te leggen en zijn of haar eigen relatiewaarden te selecteren. Vervolgens kunt u de twee lijstjes naast elkaar leggen. Of ze nu sterk op elkaar lijken of nogal uiteenlopen, uw beider ervaringen geven vast en zeker stof tot gesprek. Bijvoorbeeld om te bekijken welke stappen u allebei kunt zetten om eventuele veranderingen in de relatie door te voeren. Als u de kaartjes alleen voor uzelf hebt gelegd, kunt u bedenken welke veranderingen nodig of mogelijk zijn.

Sen in een ander, en betrekken dingen niet direct op zichzelf. Daardoor zijn ze beter in staat om zaken niet altijd te zwaar of te serieus op te vatten, en de normale wrijvingen van het dagelijkse leven in een realistisch perspectief te zien. Ze kunnen onafhankelijk functioneren en gunnen zichzelf en de ander ruimte voor eigen bezigheden.Een volwassen liefdesrelatie vraagt een gezond evenwicht tussen autonomie en een gevoel van verbondenheid. Juist deze ‘autonomie in verbondenheid’ is het ideaal geworden in hedendaagse relaties: we willen vrijheid, maar we willen ons ook graag verbonden voelen met die ene ander. Tot zo’n wederkerige relatie mét behoud van onze eigenheid zijn we pas in staat als we stevig op eigen benen staan.Inzicht in wat belangrijk voor je is, is een voorwaarde voor autonomie. Duidelijkheid over je waarden helpt je tegelijkertijd óók om je echt te verbinden met de ander, omdat je eerlijk en open kunt zijn over je behoeften. ‘En een lange, duurzame relatie, dat is iets waar nog steeds tweederde van de mensen naar streeft,’ zegt relatietherapeut en emeritus hoogleraar seksuologie Alfons Vansteenwegen. Hij is een van de deskundigen die ik interviewde voor mijn nieuwe boek over relaties. Deze experts zeggen dat een gevoel van verbondenheid is wat mensen in het algemeen het meest in hun relatie waarderen. Bovendien zorgt verbondenheid voor een grotere duurzaamheid van die relatie. Dat gebeurt natuurlijk niet als bij toverslag. ‘Je krijgt het alleen voor elkaar als je de relatie langzaam opbouwt en elkaar eerst leert kennen,’ zegt Vansteenwegen. Als je uitwisselt hoe je ieder over dingen denkt, wat jij belangrijk vindt en wat je vervolgens sámen belangrijk vindt. Dat uitwisselen is niet iets eenmaligs, maar vraagt geregeld onderhoud. Voor het ervaren van verbondenheid is aandacht en tijd maken voor elkaar dan ook heel belangrijk. Sterker nog, zonder tijd om stil te staan is een goedlopende relatie onmogelijk. Pas dan kun je echt bewust voor elkaar kiezen. En blijven kiezen.

Is je partner belangrijk om wat hij of zij je geeft, of om wat hij of zij ís?

Bewuste keuze

Weten wat je wilt maakt het, kortom, veel simpeler om te communiceren met je geliefde en ruimte voor jezelf te creëren. Om mensen te helpen bewuster te worden van wat ze belangrijk vinden in de liefde heb ik 'De relatiewaarden' ontwikkeld. Waarden spelen een grote rol in onze keuzes en ons gedrag – ook in relaties. Ze hebben invloed op de partnerkeuze, invulling van de relatie, taakverdeling, gezinsvorming en vrijetijdsbesteding. Bovendien hebben de waarden van beide partners een even grote invloed op de invulling van de relatie, zo stelde sociologe Miranda Jansen vast in haar promotieonderzoek naar de samenhang tussen waardenoriëntaties en liefdesrelaties. De kaartjes bij dit artikel zijn een goed hulpmiddel om deze waarden in korte tijd duidelijk te krijgen. Ze bevatten de relatiewaarden die het meest werden genoemd door lezers van Psychologie Magazine die ik dit voorjaar online heb ondervraagd naar autonomie en verbondenheid, en door tweeverdieners met kinderen in eerdere onderzoeken die ik heb gedaan. Weten wat voor jezelf belangrijke waarden zijn is altijd van belang. Voor singles geeft het inzicht in hun huidige opvattingen en kan het behulpzaam zijn bij hun partnerkeuze. Ze kunnen de kaartjes bijvoorbeeld leggen met een vriend of vriendin, en van gedachten wisselen over wat ze belangrijk vinden en de mate waarin ze die waarden in een eerdere relatie hebben ervaren. Wie een relatie heeft, kan met hulp van de kaartjes bepalen wat zijn of haar belangrijkste waarden zijn en in hoeverre zijn of haar liefdesleven hier nu aan voldoet. Het is heel waardevol als beide partners deze relatiecheck doen en vervolgens praten over hoe de uitkomsten uitpakken voor hen allebei.

Meedoen aan relatieonderzoek?

Psychologe Saskia de Bel doet online onderzoek om nog meer inzicht te krijgen in de verschillende vormen van autonomie en verbondenheid in relaties. Wilt u meedoen en alvast ontdekken welk type relatie u hebt of zou willen hebben? Vul dan de vragenlijst in op www.derelatiemeter.nl

Relatieconsumentisme

Overigens is het goed hier te wijzen op een wijdverbreid misverstand. Autonomie betekent namelijk níét dat je altijd maar doet waar je zin in hebt. Te weinig autonomie in een relatie betekent weliswaar dat je je te afhankelijk van de ander opstelt, maar als je doorschiet houd je juist weinig rekening met de ander en dender je over hem of haar heen. ‘Te veel mensen gedragen zich in hun relatie als een vrijgezel: goed voor jezelf zorgen zonder voor de ander te zorgen,’ zegt Alfons Vansteenwegen. Dat fenomeen noemt hij de ‘relatieconsument’. Zulk gedrag is volgens hem symptomatisch voor de hedendaagse mentaliteit, die verbruiken voorop

heeft staan. En de relatieconsument houdt geen relatie, want de relatie wordt opgebruikt. Autonomie hangt samen met de rijping van iemands persoonlijkheid. Rijpheid of onrijpheid valt goed af te meten aan de rol die hij of zij aan de ander toebedeelt. Zoiets kun je, in grote lijnen, op twee manieren doen. Er zijn mensen die hun partner beschrijven in termen van wat ze van hem of haar nodig hebben. Het gaat dan om de betekenis die de ander heeft voor hun functioneren, en niet om diens persoon als zodanig. Daardoor is de partner erg belangrijk, maar ook vervangbaar. (‘Zij is mijn veiligheid en geborgenheid. Ik zou niet weten wat ik zonder haar zou moeten’, of ‘Ik heb mijn man genomen omdat ik niet wilde overblijven.’) Het is een teken van onrijpheid om de ander te beschouwen als ‘facilitaire dienst’. Maar je kunt je partner ook beschrijven als ‘ander’, waardoor een beeld ontstaat van hem of haar dat tot leven komt. De ander wordt als gelijke gezien en gewaardeerd om wie hij is, niet alleen om de betekenis die hij voor je heeft. (‘Hij is heel eigenwijs en ik trek makkelijk mijn mond open. Daardoor hebben we soms felle discussies. Maar we respecteren elkaars standpunt.’) Een dergelijk volwassen, rijp niveau houdt in dat je ruimte voor jezelf kunt vinden te midden van voor jou belangrijke anderen; dat je je voor hen kunt afgrenzen, maar tegelijkertijd een bevredigend contact met hen kunt hebben en houden.

Zonder tijd om stil te staan is een goedlopende relatie onmogelijk

Groeiproces

Helemaal jezelf zijn en tegelijkertijd dicht bij de ander zijn is een hele kunst, zoveel is zeker. Relatietherapeut Gijs van der Zalm signaleert dan ook: ‘Langdurige, gezonde relaties waarbij ieder zijn eigen ontwikkeling houdt en er ook een gezond wij-gevoel is, zijn zeldzaam.’ In veel relaties zijn die twee zaken nog niet in balans. Er zijn stellen die helemaal in elkaar opgaan, stellen die veel tijd aan hun carrière besteden en weinig aan elkaar, mensen die leven als broer en zus, stellen die elkaars beste vriend zijn en mensen die ieder op hun eigen eiland leven. Er zijn er maar heel weinig die stevig op eigen benen staan en zich tegelijkertijd heel verbonden voelen. Er is dus eerder sprake van een ontwikkeling naar een grote mate van autonomie en een grote mate van verbondenheid.

Zoeken naar de juiste toon

Naarmate ikzelf steviger werd en wist wat ik echt wilde, ontwikkelde mijn autonomie zich meer. Toen begreep ik ook beter waar mijn onvrede met de rolverdeling tussen mijn partner en mij vandaan kwam. Eindelijk ging ik met hem in discussie over het in mijn ogen veel te traditionele patroon waarin we waren vervallen: hij de manager buitenshuis, ik binnenshuis. Pas na jaren had ik de juiste toon en stevigheid gevonden om hem mijn behoeften en wensen duidelijk te maken – wat een bevrijding was dat! En wat maakte het een verschil voor zijn betrokkenheid. Beter gezegd, voor zijn aandeel thuis. Dat is ook precies wat naar voren kwam uit mijn onderzoeken onder tweeverdieners met kinderen, in 2003 en 2009. De stellen die, voordat ze kinderen kregen, uitgebreid hadden gepraat over wat ze ieder belangrijk vonden, verdeelden de taken eerlijker, waren tevredener over hun relatie en voelden zich minder gestrest. En niet onbelangrijk: ze voelden zich samen een team. Natuurlijk, de ene persoon past beter bij je dan de ander. Maar in een relatie gaat het ook om naar elkaar toegroeien en met elkaar meegroeien. Om het leren verstaan van elkaar; uitwisselen van wat je belangrijk vindt en hoe je dingen beleeft. Er is inzet voor nodig om zo’n band op te bouwen en in stand te houden. Door er te zijn voor de ander en problemen samen het hoofd te bieden ontstaat er meer verdieping, vertrouwdheid en verbondenheid. Deze verbondenheid is niet iets statisch, maar bestaat uit kleine, concrete dagelijkse dingen die je voor de ander doet. En de gesprekken die je hebt met elkaar. Over wat je wilt bijvoorbeeld.

Saskia de Bel is psycholoog en heeft een praktijk voor loopbaanbegeleiding en psycho therapie. Dit artikel schreef ze naar aanleiding van haar zojuist verschenen boek Het relatieparadijs (Kosmos Uitgevers, € 19,95). Eerder verscheen van haar Samen uit, samen thuis (Kosmos Uitgevers, € 19,95), over hoe tweeverdieners met kinderen werk en zorg eerlijker kunnen verdelen.

Overige publicaties

X